Recht doen

Daar zijn we een paar weken mee bezig geweest: recht doen. Wat is het, hoe doe je het, waarom moet het en paralelle vragen kwamen aan de orde. In de ‘mind map’ hierboven zie je grofweg welke sporen we hebben gevolgd. We zullen er een paar van commentaar voorzien.

Tsaddiek

In het boek ‘En dit zijn de woorden’ van Arthur Green wordt van de tsaddiek (rechtvaardige) onder andere het volgende gezegd:

Iemand wordt een tsaddiek genoemd allereerst op grond van daden van grote vrijgevigheid en zelfverloochening in de maatschappij….. Kenmerkend voor het karakter van de tsaddiek is nederigheid / bescheidenheid (‘anava’)en dat betekent een aversie om geafficheerd te staan als iemand die goede daden doet… De tsaddiek wordt dus meer gekarakteriseerd door zijn rechtvaardige daden dan door charismatisch inzicht of speciale krachten… 

De verhalen van Elia en Elisa verbreden de betekenis van tsaddiek zijn. Dit zijn profeten die in opstand kwamen tegen koningen en koninginnen wanneer zij God geen recht deden door de ba’al te dienen en zo het volk misleiden. Ook droegen zij zorg voor weduwen en hongerige kinderen.

Het Chassidisme markeert een zeer belangrijke verandering in de geschiedenis van de tsaddiek. In plaats van het verborgen karakter te accepteren, probeerde de volkse chassidische beweging van de rechtvaardige een publieke figuur te maken. Want alleen een ware tsaddiek is geschikt als leider en is een voorbeeld voor andere Joden, zo werd gezegd.

Tsedaká

De profeten van Israël beschrijven tsedaká, ‘gerechtigheid’, als de hoogste waarde in het godsdienstig leven. Het is de levensweg van de tsaddiek en van alle mensen die in dat spoor willen gaan. Daarmee zijn ze volgelingen van Jezus Christus die in de Heilige Schrift geduid wordt als de rechtvaardige bij uitstek. De tsedaká, deze ‘gerechtigheid’ omvat vele zaken, zoals vrijgevigheid, hulp in nood, financiële hulp (lees de gelijlkenis van de schapen en de bokken). Maar het gaat niet alleen om geld want de arme, de eenzame, de thuisloze en de behoeftige hongert even zeer naar aandacht, onderwijs, geestelijke hulp en advies in allerlei zaken.

Recht doen van mens tot mens

In de relatie mens-mens is het zaak er op uit te zijn de ander op te richten (daar heeft hij recht op) omdat hij of zij een mens is zoals jij. Het is zijn goed recht dat hij wordt behandeld zoals jij behandeld wilt worden. Humaan zijn omdat wij allen uit dezelfde humus zijn voortgekomen en wij allen beelddragers zijn van God. Daarom is elke vorm van overheersing, manipulatie, chantage, roddel, kwaadsprekerij of wat dan ook, die de ander onderdrukt, uit den boze.

We kwamen er terzijde op hoe gevaarlijk een charismatisch leider kan zijn zowel buiten als zeker ook binnen de kerk. Begeestering en manipulatie kunnen zomaar verweven worden en wie heeft dan voldoende onderscheidingsvermogen en durf om één en ander voor het voetlicht te brengen.

‘Recht doen’ tussen God en mens

In de psalmen is met grote regelmaat sprake van recht doen / rechtvaardig zijn. Even vlot geteld in ‘Het boek der psalmen’ vertaling Gerhardt/van der Zeyde komen deze woorden 170 keer voor. Er wordt voortdurend aan God gevraagd of Hij recht wil doen. Dat recht houdt allerlei in: richten, recht spreken, oprichten, recht doen enz. Vaak ook wordt de rechtvaardige in contrast geplaatst met de boze, al bij de eerste psalm begint dat.

De vraag die zich voordoet, na alle teksten die spreken van recht doen van God naar de mens: kan de mens ook God recht doen?

Rechtvaardigheid bij God en mens

In het avondgebed was de lezing uit het evangelie volgens Matteus 20:1-16…. ‘en wat rechtvaardig is, zal ik u geven!’. Een vreemde rechtvaardigheid is dat in onze ogen (wees eerlijk!). Blijkbaar heeft de goddelijke rechtvaardigheid niet te maken met CAO’s, vakbonden, juridisch recht of wat wij juist vinden. Het heeft veeleer te maken met het óprichten van de mens, hem voldoende verschaffen voor het leven van één dag, het opgaan van de zon over rechtvaardigen èn onrechtvaardigen. Zoals ‘God Zelf’ in Jezus Christus ons zondige menselijk bestaan op zich heeft genomen, zodat wij, opgericht, Hem zouden dienen zonder vrees, heilig en rechtvaardig wandelend voor zijn aanschijn, al onze dagen.

Dabar

In de bijbel betekent de stam dbr ‘spreken’. Dat ‘spreken’ veronderstelt een luisteraar waarbij van de luisteraar verwacht wordt dat hij hoort! Dat horen moet vervolgens leiden tot daden (ge-hoor-zamen) anders heeft noch het luisteren noch het spreken zin gehad. Heel bijzonder is hier dat de hele schepping de Schepper gehoorzaamt (Joh. 1) maar dat de mens zich daaraan kan onttrekken en ongehoorzaam kan zijn!!!

In de praktijk van ons dagelijks leven zijn er een aantal mogelijkheden om te oefenen met ‘recht doen’:

  • roddel niet en spreek geen kwaad over de ander
  • manipuleer of chanteer de ander niet
  • streef niet hoger over de rug van je medemens
  • wees niet gierig maar vrijgevig
  • wees gastvrij
  • wees trouw
  • mopper niet